| تبليغات | X |
|
فرايند تحليل سلسله مراتبي در ارزيابي هر موضوعي ما نياز به معيار اندازه گيري با شاخص داريم، انتخاب شاخص مناسب به ما امكان مي دهد كه مقايسه درستي بين جايگزيني ها ياآلترناتيوها به عمل آوريم. اما وقتي كه چند يا چندين شاخص براي ارزيابي در نظر گرفته مي شود، كار ارزيابي پيچيده مي شود و پيچيدگي كار زماني با لا مي گيرد كه معيار هاي چند يا چندين گانه باهم در فضا و از جنس هاي مختلف باشند. در اين هنگام كار ارزيابي و مقايسه از حالت ساده تحليلي كه ذهن قادر به انجام آن است خار ج مي شود و به يك ابزار تحليل عملي قوي نياز خواهد بود. يكي از ابزارهاي توانمند براي چنين وضعيت هايي ( فر آيند تحليل سلسله مراتبي) است .اين روش براي سطح بندي و درجه بندي استفاده مي شود گاهاً براي تحليل هاي اجتماعي و اقتصادي نيز ممكن است به كار رود. در اين روش قبل از هر كاري بايد داده هاي هر مكان را استاندار کنیم . بعد از اين مرحله ها ترتيبي از جمعيت شاخص هارا تشكيل مي دهيم ، براي تشكيل اين ماتريس ابتدا با يد به شاخص ها وزن داده شود بعد از اين مرحله امتياز هر شاخص با هم جمع مي شود و سپس نسبت به حاصل جمع تمام شاخص ها محاسبه مي شود. بدين ترتيب وزن هريك از شاخص ها بدست مي آيد بعد از ضرب وزن هر شاخص در تعداد همان شاخص امتياز شاخص هاي هر مكان باهم جمع مي شود و مكان ها بر اساس امتيازات بدست آمده سطح بندي مي شوند( فرهودي). روال كار مدل A.H.P با مشخص كردن عناصر و تصميم گيري و اولويت دادن به آنها آغاز مي شود اين عناصر شامل شيوه هاي مختلف انجام كار و اولويت دادن به سنجه ها يا ويژگي ها مي باشد مر حله اول: ساختن درخت سلسله مراتبي مرحله دوم : تعيين ضريب اهميت معيار ها و زير معيار ها وزن دادن به جايگزين ها مر حله سوم: تركيب ضريب اهميت گزينه ها تركيب وزن ها مر حله چهارم: آزمايش سازگاري در مرحله اول، در فرايندAHP ايجاد يك ساختار سلسله مراتبي از موضوع مورد بررسي مي باشد كه در آن اهداف ، معيار ها و زير معيار ها گزينه ها و ارتباط بين آن ها نشان داده مي شود ترسيم و تشريح درخت سلسله مراتبي درخت سلسله مراتبي داراي سه سطح اصلي هدف، معيارها و گزينهها است كه سطح معيار آن قابل تقسيم به زير معيارهاي متعدد ميباشد. هدف: به پرسش اصلي تحقيق يا مشكلي كه قصد داريم آن را حل نماييم هدف گفته ميشود. هدف بالاترين سطح درخت سلسله مراتبي است و تنها يك پارامتر دارد كه انتخاب آن وظيفه بالاترين سطح تصميمگيري پروژه ميباشد. معيارها: به ملاكهاي متضمن هدف و سازنده آن معيار گفته ميشود. معيارها در واقع سنگ محك هدف يا وسيله اندازهگيري آن ميباشد. هر اندازه معيارها بيشتر اجزاء هدف را پوشش دهند و بيشتر بيان كننده هدف باشند، احتمال گرفتن نتيجه دقيقتر افزايش خواهد يافت. معيارها دومين سطح درخت سلسله مراتبي پس از هدف ميباشند. در اين سطح ميتوانيم بنا به ضرورت به تعداد مورد نياز معيار در سطح افقي ترسيم و تنظيم نماييم. معيارهاي قابل تقسيم به زير معيارها و زير معيارها قابل تقسيم به زير معيارهاي بعدي ميباشند. اين وضعيت ميتواند بسته به ضرورت تا n زير معيار در سطح عمودي و افقي افزايش پيدا نمايد. كشف، شناسايي و دستهبندي معيارها، زير معيارها و جايگزينها در اين بخش بايد دست كم يك نفر را كه داراي سوابق علمي و پژوهشي در زمينه هدف و مسلط به روش تحقيق باشد براي شناسايي، كشف و دستهبندي معيارها، زيرمعيارها و جايگزينها به كار گرفته شود. اين فرد بايد با استفاده از دانش خويش، انجام مطالعات تكميلي، تحقيقات ميداني و مصاحبه اقدامات لازم را در اين زمينه به انجام رساند و در نهايت مجموعه معيارها و جايگزينها مرتبط با هدف راگردآوري و به صورت دقيق و قابل توجيه دستهبندي و در نهايت تعريف نمايد. جايگزينها: جايگزينها در واقع منظور و مقصد هدف در درخت سلسله مراتبي ميباشند و پاسخ هدف از ميان جايگزينهاي ترسيم شده به دست ميآيد. جايگزينها آخرين سطح درخت سلسله مراتبي ميباشند و بستگي به چگونگي استفاده از روش "AHP" دارد. در مواردي كه از اين تكنيك به منظور انتخاب يا اولويتبندي استفاده ميشود، عموماً تعيين جايگزينها محقق صورت ميگيرد زيرا اوست كه تعيين ميكند از ميان كدام جايگزينها بايد انتخاب صورت گيرد يا چه جايگزينهايي بايد اولويتبندي شود مرحله دوم، سنجه ها در يك ماتريس قرار گرفته و سپس تعيين اهميت (وزن) معيار ها و زير معيار ها مي باشد. دو به دو آنها رابا هم مقايسه مي كنيم، سپس بااستفاده از روش مرفال كردن تمام سنجه ها هم وزن مي شوند. وضعيت مقايسه ها وزن يا ارزش يكسان 1 يكسان تا نسبتا بيشتر 2 نسبتا بيشتر يا ضعيف 3 نسبتا بيشتر تا بيشتر 4 بيشتر يا قوي 5 بيشتر تا خيلي بيشتر 6 خيلي بيشتر يا خيلي قوي 7 خيلي بيشتر تا خيلي ، خيلي بيشتر 8 صد در صد مرجع 9 مقياس مقايسه زوجي ها وزن هر فاکتور نشان دهنده اهمیت و ارزش آن نسبت به فاکتورهای دیگر در عملیات تعیین مکان است . بنابرین انتخاب آگاهانه و صحیح وزنها کمک بزرگی در جهت تعیین هدف مورد نظر می نماید . عملیات وزن دهی فاکتورها به سه روش ذیل قابل انجام است . 1). استفاده از دانش کارشناسی در این روش با استفاده از تجربه و دانش کارشناسان متخصص در زمینه کاربرد مورد نظر وبا در نظر گرفتن خصوصیات محدوده مطالعاتی ، فاکتورهای مناسب تعیین و وزن دهی میشوند . از مزایای این روش ساده ومستند بودن آن است . اما این روش دارای معایبی مانند ، احتمال اشتباه نمودن کارشناس در تعیین وزن و مشکل استاندارد سازی واحدهای اندازه گیری ذهنی آنها ، می باشد . 2). استفاده از دانش داده ای دانش داده ای متکی بر اطلاعات موجود در مورد جواب مساله می باشد . در دانش داده ای با استفاده از جوابهای موجود در مساله مکانیابی و محاسبه میزان وابستگی هر یک از فاکتورها به جواب ، می توان وزن مربوط به هر فاکتور را تعیین نمود . در این روش احتمال به وجود آمدن اشتباه کمتر است ولی درستی عملکرد آن بستگی به میزان صحت و دقت جوابهای اولیه موجود دارد . 3). استفاده از دانش کارشناسی و داده ای به صورت توام در این روش با توجه به نتایج حاصل از دانش و تجربیات کارشناسان و استفاده از اطلاعات موجود ، به هر یک از فاکتورها وزن تعلق می گیرد . بدین نحو که ابتدا وزنها از طریق دانش کارشناسی و داده ای به صورت مجزا محاسبه می شوند سپس وزن مطلوب با مقایسه مقادیر به دست آمده تعیین می گردد. در نتیجه احتمال وقوع اشتباه کاهش یافته و وزنها به واقعیت نزدیکتر خواهند شد
تعریف مکانیابی انتخاب مكان مناسب براي يك فعاليت در سطح شهر يكي از تصميمات پايداري براي انجام يك طرح گسترده است كه نيازمند تحقيق در مكان از ديدگاه هاي مختلف مي باشد از آنجا كه مكان يابي نياز به اطلاعات و اهميت زيادي دارد ، حجم بزرگي از اطلاعات جزئي براي معرفي مكانهاي مختلف بايد جمع آوري ، تركيب و تجزيه و تحليل شوند تا ارزيابي صحيحي از عواملي كه ممكن است در انتخاب تأثير داشته باشند صورت پذيرد. بنا بر اين درمقياس شهر مكان يابي فعاليتي است كه قابليت ها و توانايي هاي يك منطقه را از لحاظ وجود زمين مناسب و كافي و ارتباط آن با ساير كاربري هاي شهر براي انتخاب مكاني مناسب براي كاربري خاص مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد(كريمي، 9:1382) قابليت ها و توان هاي يك مكان با توجه به اين كه براي چه مفاهيمي در نظر گرفته شود متفاوت خواهد بود، بنا بر اين بسته به نوع كاركرد مورد نظر بايد شاخص ها با معيارهايي تلفيق شود تا توان مكان با توجه به آن مورد بررسي قرار گيرد. اين شاخص ها و معيار ها نسبت به نوع كاربرد متفاوت هستند اما همه آنها در جهت انتخاب مكان مناسب همسو مي شوند ؛ استفاده از اين شاخص ها نياز به داشتن اطلاعات صحيح و كامل از مكان دارد و دستيابي به اطلاعات نيازمند تحقيقات گسترده و جامع مي باشد. بطور كلي مكان يابي فعاليتي است كه استعداد هاي فضايي و غير فضايي يك سرزمين را شناسايي كرده وامكان انتخاب مكان مناسب براي كاربري خاص را فراهم مي اورد. مدل بولين در مدل بولين ( دو دويي) تركيب منطقي ارزش نقشه بصورت ‹‹ بلي›› و ‹‹ خير›› مي باشد. به عبارت ديگر در اين مدل، عضويت در يك مجموعه بصورت يك ( عضويت ) و صفر ( عدم عضويت) بيان مي شود، نه بصورت احتمال و امكان. جبر بولي از اپراتورها ي AND,OR,XOR,NOT براي ديدن اينكه آيا شرط مخصوص درست است يا غلط استفاده مي كند . حاصل عمل منطقي AND, بر روي چند نقشه معادل عمل ضرب آن نقشه ها مي باشد. عمل منطق OR بر روي دو نقشه ياد شده را مي توان از طريق عمل رياضي جمع به نتيجه رساند. بطور كلي در انتخاب يك مكان براي يك فعاليت خاص مي توان به وسيله اين مدل مكانيابي كرد كه در اين مدل انتخاب يك مكان يا مناسب(يك) يا نامناسب(صفر) و حالتي غير از اين را نمي توان متصورشد . مثال . . . . . . . . . . . . . اگر معیار ارزشیابی برای مکانیابی برای احداث یک مدرسه جدید تراکم جمعیتی و فاصله از مدارس موجود در نظر بگیریم ، بر این اساس از منطقه مورد مطالعه نیاز به دو نقشه خواهیم داشت . 1- نقشه تراکم جمعیتی منطقه مورد مطالعه ( ساختار نقشه رستر) 2- نقشه فاصله از مدارس موجود ( ساختار نقشه رستر) در نقشه فاصله از مدارس موجود کلیه محدودهایی ( پیکسلها) که فاصله کمتر از دو کیلومتر دارند بعنوان مناطق ( پیکسلهای ) نامناسب و ارزش برابر با صفر دریافت خواهند کرد و مناطقی که در فاصله بیشتر از دو کیلومتری قرار دارند بعنوان پیکسلهای مناسب و ارزش برابر یک دریافت خواهند کرد. و درمورد تراکم جمعیتی هم پیکسلهای که در مناطق پر تراکم قرار گرفته اند بعنوان پیکسلهای مناسب(1) و محدوده های که نشان دهنده تراکم کمتری از جمعیت باشند پیکسلهای آن محدوده ارزشی برابر با صفر یا نامناسب دریافت خواهند کرد . پس دارای دو نقشه با ساختار پیکسلی هستیم که پیکسلهای انها دارای ارزشهایی (0-1) خواهند بود لایه نقشه معیار ارزش جمعیت تراکم جمعیتی پر تراکم 1 مناسب کم تراکم 0 نامناسب مدارس موجود فاصله از مدارس مجود بیشتر از دو کیلومتر 1 مناسب کمتر از دو کیلومتر 0 نامناسب در مرحله بعدی با استفاده ار توابع منطقی AND – OR – NOT … این دو نقشه با هم ترکیب خواهند شد نتیجه نقشه خروجی مثال فوق نقشه ای با شرایط زیر خواهد بود Output = ( School < 2000m ) AND (Density < x ) بر اساس قاعده فوق در نتیجه تر کیب لایه های ، پیکسلهایی انتخاب میشوند که ارزشهای آن برابر با یک یا (مناسب ) باشند . به همین ترتیب می توان تمام معیارها ی مورد نظر در انتخاب یک مکان یا فعالیت را به صورت نقشه ای که محدوده مناسب و نامناسب را نشان می دهند تهیه کرد و با استفاده از توابع منطقی و همپوشانی اشتراکی یا اجتماعی ، محدوده ای را مشخص نمود که بر اساس جمیع معیارها ، برای فعالیت مورد نظر مناسب باشد . مثال ذکر شده یکی از ساده ترین روشهای مکانیابی محسوب میشود که هم دارای معایب و هم دارای مزایایی می باشد . بنابرین نیاز هست تا سایر مدلهای رایج در مکانیابی(تحلیل سلسله مراتبی AHP -همپوشانی شاخص - منطق فازی و ....) مورد بررسی و مطالعه قرار بگیره وبا مقایسه کردن آنها مدل مناسب را جهت حل مسئله انتخاب نماییم .البته باید توجه کرد انتخاب مدل بستگی به سناریو اولیه و پیچیدگی مسئله داره .
|
About
Archivesمهر 1387اسفند 1386 آبان 1386 شهریور 1386 مرداد 1386 تیر 1386 اردیبهشت 1386 فروردین 1386 بهمن 1385 دی 1385 تیر 1385 خرداد 1385 فروردین 1385 بهمن 1384 دی 1384 آذر 1384 Links
جغرافیای برنامه ریزی میحطی و آمایش سرزمین(مرتضی اسماعیل نژاد) |
